एन्जीला कार्की - नेपालमा फुटबल खेलप्रतिको जनताको उत्साह, समर्पण र भावना अपार छ । यो केवल मनोरञ्जनको साधन मात्र होइन, जनताको भावना, युवाको जोश र राष्ट्रिय एकताको महत्वपूर्ण माध्यम पनि बनेको छ । बिहानको कुहिरोमा विद्यालय जाँदै गरेका बालकहरू चौरमा फुटबल खेलिरहेको दृश्य होस् वा साँझपख बत्तीको उज्यालोमा साथीभाइसँग गोल गर्ने उत्साह—फुटबल नेपाली समाजको जीवनशैलीसँग गहिरो रूपमा गाँसिएको छ ।
टुँडिखेलको रन्को मैदानदेखि सुदूर गाउँको उबडखाबड चौरसम्म, काठमाडौँको अन्तर्राष्ट्रिय रंगशालादेखि पहाडी बस्तीका स्थानीय प्रतियोगितासम्म फुटबलले नेपाली युवाको चेतना र सपना बोकेको छ । यो खेल केवल बल हान्ने प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, आफैंलाई प्रमाणित गर्ने, जीवनमा केही गरेर देखाउने र देशको झण्डा माथि उचाल्ने साहसिक सपना पनि हो ।
धेरै युवाले यही खेललाई आफ्नो भविष्यको आधार बनाउने आशामा दिनरात मिहिनेत गरिरहेका हुन्छन् । अभिभावकहरूले सन्तानलाई मैदानमा पठाउँदा गर्व गर्छन्, प्रशिक्षकहरू आशा राख्छन्—“यिनीहरूले एक दिन देशको प्रतिनिधित्व गर्नेछन्” भन्ने विश्वासका साथ ।
तर यथार्थ भने यति सरल छैन । दुःखको कुरा के छ भने यिनै सपना देख्ने, देशका लागि मैदानमा पसिना बगाउने, जनताको जयजयकार बटुल्ने खेलाडीहरू आज एकपछि अर्को गर्दै देश छोड्न बाध्य भइरहेका छन् । उनीहरू विदेशका रंगशालामा गोल गर्न चाहेर मात्र होइन, आफ्नो जीवन, करिअर र सम्मानको खोजीमा विदेशिन बाध्य भएका हुन् ।
जब देशमा करिअरको सुनिश्चितता हुँदैन, नियमित प्रतियोगिता सञ्चालन हुँदैन, पारिश्रमिक समयमै दिइँदैन र खेलाडीले आफ्नो भविष्य अन्धकारमय देख्छ, तब उसले वैकल्पिक बाटो रोज्न बाध्यता महसुस गर्छ । यस्तो अवस्थामा फुटबलले सपना देखाएका ती युवा विदेश जानु, काम गर्नु र आफ्ना सपना उतै पुरा गर्नु एक प्रकारले स्वाभाविक प्रक्रिया बनेको छ ।
यो केवल खेलाडी पलायन मात्र होइन, यो एक राष्ट्रिय विफलताको संकेत हो—हाम्रो राज्य, हाम्रो संरचना र हाम्रो व्यवस्थाको कमजोरीको परिणाम । खेलाडी त देश छोड्न चाहँदैन, तर जब देशले उसलाई आफ्नो सपना पूरा गर्ने वातावरण दिन सक्दैन, तब उसले बाध्यतावश अर्को विकल्प रोज्छ ।
राष्ट्रिय टोलीका अनुभवसहितका महत्वपूर्ण खेलाडीहरू—बिमल घर्ती मगर, दर्शन गुरुङ र दिनेश राजवंशीजस्ता प्रतिभाशाली नामहरू—आज अष्ट्रेलिया पुगिसकेका छन् । उनीहरू मात्र होइनन्, ए डिभिजन क्लबका थुप्रै होनहार खेलाडीहरू पनि मलेसिया, कतार, ओमान र साउदी अरेबियालगायत खाडी मुलुकतर्फ क्रमशः गइरहेका छन् ।
यो कुनै व्यक्तिगत रोजाइको विषय मात्र होइन, परिस्थिति र बाध्यताको प्रतिफल हो । नेपालको फुटबल संरचना र प्रणाली यति कमजोर र अव्यवस्थित छ कि त्यसले कुनै पनि खेलाडीलाई दीर्घकालीन रूपमा देशमै टिकेर पेशागत फुटबल खेल्न सक्ने आत्मविश्वास दिन सक्दैन ।
फुटबल खेलबाट जीवनयापन गर्न सकिने अवस्था अझै पनि कमजोर छ । राज्यको तर्फबाट न त स्पष्ट नीति निर्माण छ, न पर्याप्त लगानी, न खेलाडीप्रति उचित सम्मान । ‘ए’ डिभिजन लिग, जुन देशको मुख्य फुटबल प्रतियोगिता हो, त्यो समेत वर्षको दुईदेखि चार महिनामा सीमित हुन्छ । त्यो पनि निर्धारित तालिकामा सञ्चालन नहुने, कहिले स्थगित हुने, त कहिले राजनीतिक कारण, बजेट अभाव वा प्राविधिक कमजोरीका कारण अधुरै टुंगिने अवस्था बारम्बार देखिन्छ ।
खेलाडीहरूलाई न वर्षभरिको नियमित अनुबन्ध दिइन्छ, न पारिश्रमिक समयमै उपलब्ध गराइन्छ । प्रशिक्षण, पूर्वाधार र खेलाडी विकासमा आवश्यक लगानीको अभाव स्पष्ट देखिन्छ । यस्तो अस्थिर वातावरणमा, जहाँ आफ्नो करिअर नै संकटमा देखिन्छ, त्यहाँ खेलाडीहरूले विदेश जाने निर्णय लिनु आश्चर्यजनक होइन ।
अष्ट्रेलियामा रहेका नेपाली समुदायका लिगहरूमा खेलाडीहरूले तुलनात्मक रूपमा राम्रो पारिश्रमिक, नियमित खेल अवसर, अध्ययनको सम्भावना र बसोबासको अवसर देख्छन् । खाडी मुलुकहरूमा पारिश्रमिक कम भए पनि नियमित प्रतियोगिता, स्थायी अनुबन्ध र जीवनयापनको निश्चितता हुन्छ । यही तुलनात्मक सुरक्षाको कारण धेरै खेलाडीहरू विदेश जाने निर्णय गर्न बाध्य भएका छन् ।
यसले नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टोलीमा केवल खेलाडीको अभाव मात्र सिर्जना गरेको छैन, एक प्रकारको संक्रमणको अवस्था पनि उत्पन्न गरेको छ । अनुभवी खेलाडी गुम्दा टोलीको समन्वय, नेतृत्व र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता कमजोर हुन्छ ।
नयाँ खेलाडीहरू राष्ट्रिय टोलीमा आइरहेका छन्, तर उनीहरूमा अनुभव, आत्मविश्वास र रणनीतिक परिपक्वताको अभाव देखिन्छ । युवा प्रतिभाहरू उत्साही त छन्, तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको दबाब र प्रतिस्पर्धा सामना गर्न आवश्यक अनुभव उनीहरूमा पर्याप्त छैन ।
यो अवस्था केवल खेलाडी पलायनको कथा मात्र होइन । यो नेपालको खेल नीति, संरचना, नेतृत्व र व्यवस्थापनमा देखिएको दीर्घकालीन कमजोरीको प्रत्यक्ष प्रमाण हो ।
अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा), राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) र युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयमा दीर्घकालीन योजना, पारदर्शिता र इच्छाशक्तिको अभाव देखिन्छ । बारम्बार हुने नेतृत्व परिवर्तन, राजनीतिक हस्तक्षेप, अनियमित बजेट वितरण र व्यवस्थापनको कमजोरीले खेल क्षेत्रलाई कमजोर बनाइरहेको छ ।
तर समाधान असम्भव भने छैन । यदि सरकारले फुटबललाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्यो भने राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक लिगहरूलाई नियमित र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न सकिन्छ । यसले खेलाडीलाई निरन्तर खेल्ने अवसर प्रदान गर्नेछ ।
क्लबहरूलाई पारदर्शी अनुदान व्यवस्था गर्नुपर्नेछ, जसले खेलाडीहरूको तलब, स्वास्थ्य बीमा र आधारभूत सुविधाको सुनिश्चितता गर्न मद्दत गर्नेछ । प्रशिक्षण प्रणाली सुधार गर्दै पूर्वाधार विस्तारमा लगानी गर्न आवश्यक छ ।
राष्ट्रिय टोलीमा निरन्तरता कायम राख्न अनुभवी खेलाडीहरूले नयाँ पुस्तालाई मार्गदर्शन गर्ने वातावरण पनि तयार गर्नुपर्छ ।
फुटबल केवल ९० मिनेटको खेल मात्र होइन । यो सपना, पहिचान, सम्मान र राष्ट्रिय गौरवसँग जोडिएको जीवन हो । त्यसैले त्यो सपना देशमै पूरा गर्न सकिने वातावरण सिर्जना गर्नु आजको सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता हो ।
_1664681437_1741325184.jpg "sagurigadi")
